De mogelijke schade aan een stroomleiding werd dinsdagochtend rond 08.00 uur ontdekt. Bij het daaropvolgende onderzoek troffen hulpdiensten meerdere zelfgemaakte explosieve en brandbare apparaten aan. Specialisten van de Duitse explosievenopruimingsdienst kwamen ter plaatse en het Landeskriminalamt Brandenburg nam het onderzoek over.
De apparaten werden in eerste berichten omschreven als zelfgemaakte raketten of vuurwerkachtige explosieven. De politie gebruikt voorzichtiger de term “onconventionele explosieve en brandbare constructies”. Daarmee blijft het precieze ontwerp en de werking van de apparaten onderdeel van het lopende onderzoek.
De explosie of explosies veroorzaakten schade aan meerdere stroomleidingen. Netbeheerder 50Hertz bevestigde dat er korte tijd een verbinding werd onderbroken. Inmiddels zouden de betrokken leidingen weer in bedrijf zijn. De algemene elektriciteitsvoorziening kwam volgens de netbeheerder niet in gevaar.
Het hoogspanningsstation van Turnow-Preilack, ook bekend als het onderstation Preilack, is geen lokaal verdeelstation voor slechts enkele straten of dorpen. Het maakt deel uit van het overregionale elektriciteitsnet van 50Hertz.
Via zulke stations wordt elektriciteit van energiecentrales naar het grotere transmissienet geleid. Ook komen er verschillende hoogspanningsverbindingen samen. Transformatoren, schakelaars en beveiligingssystemen zorgen ervoor dat elektriciteit veilig kan worden getransporteerd en dat storingen zo veel mogelijk worden beperkt.
Preilack ligt in de buurt van de bruinkoolcentrale Jänschwalde. De stroom die daar wordt opgewekt, wordt via het hoogspanningsnet verder getransporteerd. Een aanval op het station kan daarom mogelijk gevolgen hebben voor de afvoer van elektriciteit uit de centrale, zelfs wanneer huishoudens niet direct zonder stroom komen te zitten.
Dat maakt de locatie relevant voor de discussie over de bescherming van kritieke infrastructuur. Het gaat niet alleen om de centrale zelf, maar om de verbindingen en knooppunten die nodig zijn om de geproduceerde elektriciteit op het net te krijgen.
Rond hetzelfde moment als het incident bij het hoogspanningsstation viel een elektriciteitsblok van de nabijgelegen centrale Jänschwalde uit. Het zou gaan om Block B, met een vermogen van 500 megawatt. Energiebedrijf LEAG sprak van een spontane uitschakeling van een centrale-eenheid.
Of de storing rechtstreeks door de beschadigde leidingen is veroorzaakt, staat echter nog niet vast. Een centrale kan automatisch worden afgeschakeld wanneer beveiligingssystemen een probleem in het aangesloten net detecteren. Het is ook mogelijk dat de storing bij de centrale een zelfstandige technische oorzaak had.
Alleen het feit dat beide gebeurtenissen ongeveer gelijktijdig plaatsvonden, is onvoldoende om een oorzakelijk verband te bewijzen. LEAG en 50Hertz onderzoeken daarom of de schade bij het station invloed had op de werking van Block B.
Ook het genoemde vermogen van 500 megawatt moet in perspectief worden geplaatst. Dat is het maximale geïnstalleerde vermogen van het blok, maar het betekent niet automatisch dat de centrale op het moment van de storing ook daadwerkelijk 500 megawatt aan het net leverde.
De formulering dat de kolencentrale het doelwit was, blijft daarom voorlopig een mogelijkheid. Het kan ook zijn dat de daders vooral een belangrijk knooppunt in het elektriciteitsnet wilden beschadigen.
Ondanks de schade aan stroomleidingen bleef de algemene elektriciteitsvoorziening volgens 50Hertz stabiel. Dat is mogelijk doordat het Duitse transmissienet uit meerdere met elkaar verbonden verbindingen bestaat.
Elektriciteit volgt niet altijd één vaste route van een centrale naar een consument. Wanneer een verbinding uitvalt, kunnen de stroomstromen zich over andere delen van het netwerk verdelen. Netbeheerders houden bij de planning en dagelijkse aansturing rekening met dergelijke storingen.
Daarbij wordt onder meer gewerkt met het zogenoemde n-1-principe. In eenvoudige woorden betekent dit dat het netwerk een enkele belangrijke storing moet kunnen opvangen zonder dat de stroomvoorziening voor grote groepen gebruikers uitvalt.
Automatische beveiligingssystemen kunnen beschadigde onderdelen bovendien loskoppelen van de rest van het net. Andere verbindingen blijven dan beschikbaar. Ook kunnen netbeheerders de productie van centrales en de verdeling van stroom aanpassen.
Het is nog niet bekend welke systemen tijdens het incident in Turnow-Preilack precies hebben gereageerd. Ook zijn er geen volledige technische details gepubliceerd over de beschadigde leidingen en de manier waarop het net de storing heeft opgevangen.
Een stabiele stroomvoorziening betekent daarom niet dat de schade onbelangrijk was. Het betekent vooral dat de beschikbare reserveverbindingen en beveiligingssystemen de gevolgen op korte termijn konden beperken.
Brandenburgs minister-president Dietmar Woidke sprak van een aanslagpoging. Ook de exploitant van de centrale ging uit van een sabotageaanval. De Duitse minister van Infrastructuur noemde het incident een aanval op kritieke infrastructuur. De politie is voorzichtiger en laat de definitieve kwalificatie over aan het lopende onderzoek.
Wie de apparaten heeft geplaatst, is niet bekend. Voor zover publiek gemeld, is niemand aangehouden en heeft geen enkele groep de verantwoordelijkheid opgeëist.
Ook over het motief bestaat nog geen zekerheid. Mogelijke scenario’s lopen uiteen van een poging om de energievoorziening te verstoren tot een politieke of ideologisch gemotiveerde actie. Zonder bewijs is het niet verantwoord om een specifieke organisatie, extremistische beweging of buitenlandse staat als dader aan te wijzen.
De kwestie is extra gevoelig omdat Duitsland de afgelopen jaren vaker te maken kreeg met brandstichting, sabotage en andere verstoringen van de energie-infrastructuur. In Berlijn zaten eerder dit jaar tienduizenden mensen dagenlang zonder stroom nadat meerdere hoogspanningskabels waren uitgevallen na een brand. Die aanval werd opgeëist door de extreemlinkse groep Vulkangruppe.
Dat eerdere incident bewijst echter niet dat dezelfde groep bij Turnow-Preilack betrokken is. Ook een verband met mogelijke hybride aanvallen vanuit Rusland is op dit moment niet vastgesteld.
De zaak kreeg extra aandacht nadat in dezelfde periode een tweede incident bij een Duits hoogspanningsstation werd gemeld. In Bergheim, in Noordrijn-Westfalen, vielen meerdere stroomleidingen uit na een kortsluiting. De politie ging daar later niet langer uit van een normale technische storing, maar van een opzettelijke daad.
Volgens de netbeheerder werd de stroomvoorziening voor huishoudens ook daar niet getroffen. Wel waren er gevolgen voor de toevoer van elektriciteit naar andere energiecentrales.
Dat twee incidenten binnen één dag plaatsvonden, roept vragen op over een mogelijk verband. Tot dusver is daar echter geen bewijs voor naar buiten gebracht. Het kunnen ook afzonderlijke gebeurtenissen zijn met verschillende oorzaken en daders.
Voor de onderzoekers is vooral belangrijk om de tijdstippen, gebruikte materialen, sporen en technische gevolgen met elkaar te vergelijken. Pas daarna kan worden vastgesteld of er sprake is van een gezamenlijk patroon.
Het onderzoek naar het incident bij het Duitse hoogspanningsstation moet nog antwoord geven op meerdere belangrijke vragen:
Zolang deze vragen niet zijn beantwoord, blijft de precieze betekenis van de aanval onduidelijk. Wel is duidelijk dat een hoogspanningsstation een strategisch onderdeel van het elektriciteitsnet vormt en dat beperkte fysieke schade al technische gevolgen kan hebben.
Het incident in Brandenburg laat zien hoe belangrijk hoogspanningsstations zijn voor de energievoorziening. Ze vormen knooppunten tussen centrales, hoogspanningslijnen en regionale netwerken. Een storing hoeft niet meteen tot een black-out te leiden, maar kan wel gevolgen hebben voor de productie, transportcapaciteit en stabiliteit van het net.
Tegelijkertijd zijn dergelijke locaties moeilijk volledig te beveiligen. Het Duitse elektriciteitsnet bestaat uit duizenden kilometers leidingen, masten en stations. Een permanente fysieke bewaking van iedere locatie is niet realistisch.
Daarom zijn meerdere verdedigingslagen belangrijk: technische beveiliging, toezicht, snelle detectie, redundante verbindingen en een goede samenwerking tussen netbeheerders, energiebedrijven en veiligheidsdiensten.
Voorlopig bleef de stroomvoorziening in Duitsland stabiel. De belangrijkste conclusie is echter niet dat het incident geen gevolgen had, maar dat het elektriciteitsnet de schade vooralsnog kon opvangen. Of de daders daadwerkelijk probeerden een grootschalige stroomstoring te veroorzaken, moet het verdere onderzoek uitwijzen.
Dit artikel is gebaseerd op berichtgeving van NOS/Reuters, dpa en technische informatie over het incident bij Turnow-Preilack; de informatie is daaruit overgenomen en gecontroleerd.
