Vooral bewoners van IJsselmonde, Rotterdam-Zuid en omliggende plaatsen als Ridderkerk, Barendrecht en Rhoon meldden dat de helikopters langdurig boven de stad bleven cirkelen. Sommigen dachten aanvankelijk aan een grote politieactie of een ernstige calamiteit.
Rijnmond zag meerdere helikopters bij het voormalige verpleeghuis Antonius aan de Groene Tuin in Rotterdam-IJsselmonde. Daar werden militairen afgezet als onderdeel van het oefenscenario. In de eerste berichtgeving werd gesproken over vijf toestellen: drie Apache-gevechtshelikopters en twee Chinook-transporthelikopters.
De gemeente had vooraf echter een bredere oefening aangekondigd. Daarin was sprake van twee Chinooks, twee Cougars en vier Apaches. Dat betekent niet automatisch dat alle acht helikopters tegelijkertijd boven woonwijken vlogen. Mogelijk gaat het om het totale aantal toestellen dat voor de oefening beschikbaar was of verschillende onderdelen van de oefening uitvoerde.
De precieze reden voor het vroege tijdstip is nog niet duidelijk. De gemeente Rotterdam meldde dat de militaire oefening vanaf 06.00 uur zou plaatsvinden en tot ongeveer 11.00 uur kon duren. Regionale media meldden dat de eerste helikopters al rond 05.00 uur actief waren.
Dat verschil kan erop wijzen dat toestellen al vóór de formele start naar het oefengebied vlogen. Het is ook mogelijk dat bewoners de eerste vliegbewegingen eerder opmerkten dan het officiële programma begon. Defensie heeft vooralsnog niet publiekelijk uitgelegd waarom de helikopters zo vroeg boven of nabij woonwijken actief waren.
Juist dat vroege tijdstip leidt tot vragen in de regio. In september 2024 werden bewoners volgens Rijnmond eveneens vroeg gewekt door een militaire oefening met helikopters. Voor omwonenden is daardoor niet alleen de herrie van deze ochtend relevant, maar ook de vraag of de communicatie over terugkerende oefeningen voldoende is.
Op sociale media beschreven bewoners het geluid als dreunend, zwaar en langdurig. De helikopters vlogen volgens verschillende meldingen laag over de wijk. Sommige bewoners zeiden dat hun ramen trilden en dat ze dachten dat er iets ernstigs aan de hand was.
Die ervaringen moeten worden onderscheiden van vastgestelde feiten. Dat een helikopter vanaf de grond zeer laag lijkt te vliegen, bewijst niet automatisch dat de vlieghoogte buiten de regels viel. Defensie geeft aan dat militaire helikopters in het algemeen op minimaal 150 voet, ongeveer 45 meter, vliegen. Voor bepaalde operationele opdrachten en in aangewezen gebieden kunnen uitzonderingen gelden.
Daarom is het voor een definitieve beoordeling nodig om te weten welke vlieghoogtes en routes Defensie voor deze oefening had vastgesteld. Ook is nog niet bekend hoeveel klachten precies zijn binnengekomen.
De oefening had volgens de gemeentelijke aankondiging een realistisch militair scenario als doel. Militairen oefenden met het bevrijden van gijzelaars, het evacueren van gewonden en het snel overbrengen van slachtoffers naar een medische locatie.
De verschillende typen helikopters hebben daarbij elk een eigen functie. Apache-helikopters worden ingezet voor gewapende ondersteuning en bescherming. Chinooks zijn grote transporthelikopters die militairen en materieel kunnen vervoeren. Cougars worden eveneens gebruikt voor transport en ondersteuning. In combinatie kunnen de toestellen een complete evacuatieoperatie nabootsen.
Voor Defensie is het belangrijk om zulke handelingen onder realistische omstandigheden te trainen. Voor bewoners kan dat scenario echter onzichtbaar blijven. Zij horen vooral het geluid van de helikopters en zien militairen landen, zonder te weten dat het om een geplande oefening gaat.
De ochtend roept nog verschillende vragen op:
Bewoners die overlast of eventuele schade willen melden, kunnen daarvoor contact opnemen met Defensie. De gemeente verwijst onder meer naar het meldpunt van Defensie en het gratis telefoonnummer 0800 022 60 33.
Voorlopig staat één ding vast: de helikopters waren geen teken van een acute noodsituatie, maar van een geplande militaire oefening. De vraag waarom die oefening voor veel Rotterdammers al vóór zonsopkomst zo nadrukkelijk hoorbaar was, blijft nog onbeantwoord.
